آن در زمينه احكام و تاريخ و اخلاق و عقايد بوده است . » « 1 » بنابراين ، بسيار بسيار محتمل است كه اين كتاب ، با خصوصياتى كه بر شمرده شد ، همان مصحفى باشد كه حضرت پس از فوت پيامبر آن را بر روى شترى بار كردند و در مسجد نبوى ارائه دادند و مدت شش ماه طول كشيد تا كارش به پايان رسد و بنابر آن چه فرمودند : اين كتاب ، مسلمانان را بىنياز از همه چيز مىكند و در آن حلال و حرام احكام آمده است و چون با املاى پيامبر و به صورت تدريجى نگاشته مىشده ، همراه با بيان سبب نزول و تفسير و تأويل آيات و بيان ناسخ و منسوخ احكام و احيانا فروعات آن و تاريخ و قصص بوده است . در اين صورت ، شاهدى است بر مدعاى ما كه اين كتاب همان مصحفى بوده است كه برخى گمان كرده‌اند چون بر اساس سير نزول آيات و تفسير و تأويل نوشته شده ، پس قرآن نيز بايد چنين باشد و ترتيب سوره‌ها توقيفى نبوده است . از مجموع اين روايات ، استفاده مىشود كه اين كتاب ، همان « مصحف على » بوده است و از آن جا كه تعبيرهاى گوناگونى چون : كتاب ، صحيفه ، مصحف و جز آن به كار برده شده ، اين احتمال بسيار تقويت مىشود كه همهء اين‌ها يكى بوده و جداى از آن چيزى بوده است كه حضرت به مدت سه روز پس از فوت پيامبر آن را گردآورى كرده است ، منتهى چون در آغاز نام « مصحف » بر هر كتاب مدونى اطلاق مىشده ، از اين كتاب به مصحف ياد شده است ، اما پس از مدتى كه رفته رفته نام مصحف بر قرآن اطلاق شد ، اين تفسير حجيم كه شامل قرآن و تفسير و تأويل بود و نخستين كتاب تدوينى پس از پيامبر و به املاى پيامبر بود « و صحيفته طولها سبعون ذراعا به ذراع رسول اللَّه و املائه من فلق فيه و خطّ على بيمينه ، فيها كل حلال و حرام و كل شىء يحتاج الناس اليه حتى

--> ( 1 ) جلالى ، سيد محمد رضا ، تدوين السنة الشريفة / 62 - 76 ، قم ، مركز النشر دار الاعلام الاسلامى ، چاپ اول .